***

Số người đã truy cập:

Di dân tái định cư thủy điện Sơn La và những cẩn trọng cần thiết

Kỳ 1: Đã không thể... chậm hơn

Người dân TĐC tự nguyện đang dựng nhà trên quê hương mới tại Mộc Châu - Sơn La. Ảnh: Trần Thường

Để phục vụ công trình thuỷ điện Sơn La, hàng chục vạn người dân ở 3 tỉnh Sơn La, Lai Châu và Điện Biên phải di chuyển đến nơi ở mới. Riêng trên địa bàn tỉnh Sơn La, theo kết quả rà soát từ trước năm 2004 thì tổng số hộ phải di dời là 12.479 hộ; nếu tính cả số hộ phát sinh tăng (dự kiến) của giai đoạn 2007 - 2009 và số hộ phát sinh do di chuyển theo cộng đồng và số hộ sở tại bị ảnh hưởng phải di chuyển để xây dựng khu tái định cư (TĐC) thì con số này là 13.100 hộ (theo kết quả rà soát tại thời điểm tháng 10/2007 của Ban quản lý dự án di dân TĐC thuỷ điện Sơn La).

Trao đổi với chúng tôi, ông Trịnh Xuân Hùng - Trưởng Ban quản lý dự án di dân TĐC thuỷ điện Sơn La - cho biết trên cơ sở tổng hợp quy hoạch chi tiết các khu điểm TĐC, toàn tỉnh Sơn La có 8 vùng (huyện), 62 khu (xã), 237 điểm TĐC (tính cả 03 điểm dự phòng) hoàn toàn đủ khả năng tiếp nhận 13.100 hộ, trong đó: TĐC tập trung nông thôn 59 khu 223 điểm, khả năng tiếp nhận 10.574 hộ; TĐC đô thị 3 khu 14 điểm, khả năng tiếp nhận 1.661 hộ; TĐC xen ghép tạo 60 bản thuộc 23 xã với khả năng tiếp nhận 755 hộ và 110 hộ di chuyển dự nguyện. Tính đến hết năm 2007, UBND tỉnh Sơn La đã phê duyệt đề cương - dự toán quy hoạch chi tiết được 60/62 khu, 213 đIểm, tiếp nhận 12.024 hộ; phê duyệt quy hoạch chi tiết được 40/60 khu, 169 điểm, tiếp nhận 10.436 hộ. Riêng năm 2007 đã tổ chức thẩm định, phê duyệt đề cương - dự toán được 29 khu, quy hoạch chi tiết được 25 khu.

Trả lời câu hỏi của chúng tôi về việc liệu có khả thi khi Sơn La đặt kế hoạch hoàn thành công tác di dân TĐC vào tháng 5/2009 với số dân phải di dời bằng với tổng số kết quả cộng lại của cả 4 năm trước, ông Trịnh Xuân Hùng cho biết cái mốc tháng 5/2009 là mốc cuối, phù hợp với tiến độ thi công của công trình thuỷ điện Sơn La. “Nghĩa là không thể chậm hơn được. Tuy nhiên, chúng tôi có cái thuận lợi với kinh nghiệm 4 năm thực hiện (từ năm 2004 khi Sơn La triển khai thí điểm dự án TĐC Tân Lập). Riêng năm 2007 chuyển được 3221 hộ, đạt 69% kế hoạch, bằng kết quả cả 3 năm trước cộng lại. Kết quả di dời năm 2006 lại bằng 2 năm 2004 - 2005 cộng lại. Các lộ trình đã có, các khu TĐC đã được quy hoạch và đang chờ hoàn thiện, chỉ còn công tác huy động dân là xong” - ông Hùng khẳng định - “Bên cạnh đó, chính sách của Chính phủ đã được hoàn chỉnh, đã tháo gỡ được cơ bản các đề xuất của địa phương. Người dân hiểu hơn chính sách, lại được lựa chọn điểm đến trên cơ sở 4 hình thức TĐC. Thế nên, không có lý do gì để chúng tôi hoàn thành đúng tiến độ”.

Tất nhiên, ông Hùng cũng thừa nhận với chúng tôi “nói gì thì nói cũng có những khó khăn nhất định”. Khó khăn dễ thấy nhất là số hộ còn lại thời gian không còn dài (đúng 1 năm) lại phải di chuyển số dân bằng 4 năm trước cộng lại. Cộng với việc phải lo tiếp cho số dân trước đó đã TĐC (như Tân Lập, sau 4 năm vẫn còn nhiều việc phải tiếp tục khắc phục và sẽ còn phải khắc phục dài dài những hậu quả của việc triển khai nóng vội, duy ý chí trước đó). Bên cạnh đó, chế độ chính sách (nhất là tình trạng nảy sinh) thực hiện từ tháng 5/2005 đến cuối năm 2007 giá cả đã khác xa nhau. Từ cuối 2007 đến nay, giá cả lại càng biến động. Sự trượt giá rất rõ ràng, trong khi vẫn giữ một mức chế độ kéo dài, không tránh khỏi những bất cập nảy sinh.

Như đã nói ở trên, quy hoạch chi tiết các khu điểm TĐC cho thấy ở Sơn La có 1.661 hộ TĐC đô thị. Đây là số hộ sinh sống trên địa bàn thị trấn Quỳnh Nhai, sẽ được chuyển ra địa bàn Phiêng Lanh và xây dựng thị trấn mới. Quỳnh Nhai thuộc vùng lòng hồ, không đầu tư xây dựng từ lâu, trong khi nguyên tắc xây dựng điểm tái định cư mới là trên cơ sở những gì đã có ở điểm cũ được chuyển ra... Theo tính toán của ông Trịnh Xuân Hùng, để xây dựng một thị trấn mới hoàn chỉnh cần ít nhất 1600 tỷ đồng, trong khi kinh phí bồi thường chỉ khoảng 100 tỷ cộng với tiền ứng trước của Chính phủ là 300 tỷ. Cái “căng” là ở đấy... Thế nên, dự kiến của lãnh đạo tỉnh Sơn La cuối năm 2008 sẽ hoàn thành việc chuyển khu TĐC đô thị Quỳnh Nhai ra Phiêng Lanh, nhưng ông Hùng vẫn phải để ngỏ thời hạn cuối mùa khô năm 2009. Theo chúng tôi, sự cẩn trọng đó là cần thiết và có trách nhiệm.

Quy định của Chính phủ khi triển khai khu TĐC bắt buộc phải xây dựng xong hạ tầng cơ sở thì mới đưa người dân về. Thế nhưng, cũng vì để “kịp kế hoạch” nên Sơn La có cách vận dụng riêng: xong hạ tầng thiết yếu (đường, trường, trạm) là đưa dân về để “đẩy nhanh tiến độ”. Hệ quả thấy rõ: một số vùng TĐC (do cấp huyện quản lý) để công trình tạm kéo dài (như đường tạm, nước tạm kéo dài...), có tình trạng chưa đảm bảo hạ tầng đúng chính sách. Con số này, theo chúng tôi được biết, chiếm đến... 70% vùng TĐC ở Sơn La. Các cơ quan chức năng của Sơn La nghĩ gì về con số đó? Đánh giá về thực trạng này để tìm hướng giải quyết không phải là đơn giản. Đó cũng lại là một sự cẩn trọng cần thiết đối với Sơn La để có được sự ổn định và bền vững ở các khu TĐC trên địa bàn.

Mai Thiết Lĩnh

Hà Tây: “Nóng” đất dịch vụ

Việc mua bán các “suất” đất dịch vụ rất có thể khiến nhiều người lâm vào cảnh “tay trắng” sau khi Hà Tây sáp nhập với Hà Nội. Lý do: Chính sách đền bù đất dịch vụ không còn hoặc giá trị của mảnh đất dịch vụ tăng cao, bên bán tự ý hủy bản hợp đồng (viết tay) giữa 2 bên.

Trước thông tin, Hà Tây có thể trở thành một phần của Hà Nội trong nay mai đã khiến nhiều người muốn sở hữu một vài mảnh đất tại các xã thuộc những huyện giáp ranh giữa tỉnh Hà Tây với thành phố Hà Nội. Thời gian qua, người dân Hà Nội và các tỉnh đã đổ xô về các vùng giáp ranh với Hà Nội như Ba La, Yên Nghĩa (Hà Đông), An Khánh (Hoài Đức) và các xã thuộc huyện Chương Mỹ, Thanh Oai... để mua các “suất” đất dịch vụ của người dân “găm” hàng chờ giá lên.

Theo ông Nguyễn Viết Hướng - Phó Chủ tịch UBND xã An Khánh, huyện Hoài Đức: đất dịch vụ 10% là diện tích đất đền bù cho các hộ nông dân bị thu hồi hơn 1/3 diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng để chuyển đổi nghề nghiệp. Tuy nhiên, một số người dân đã không chờ được cho đến khi được đền bù chính thức mà đã bán ngay khi có người hỏi mua (mặc dù trên thực tế, đó chỉ mới là chủ trương).

Ông Hướng cho biết, việc mua bán “suất” đất dịch vụ là có thật và nhiều người đã bán được diện tích đất này. Nhưng ông Hướng không cho biết mức giá của mỗi suất đất dịch vụ là bao nhiêu vì bản thân ông cũng không được chứng kiến việc mua bán. Ông Hướng cũng khẳng định: Chỉ có khu đô thị mới Nam An Khánh là chủ đầu tư đã đền bù cho người dân 15 ha đất dịch vụ cho xã. Tuy nhiên, UBND xã An Khánh cũng chưa có phương án chia bất kỳ suất đất dịch vụ nào cho người dân vì diện tích được đền bù ít còn số hộ gia đình lại quá đông. Còn với Khu đô thị Bắc An Khánh, chủ đầu tư là Liên doanh Vinaconex và Tập đoàn Posco (Hàn Quốc) chưa có chủ trương đền bù 10% đất dịch vụ cho người dân.

Qua giới thiệu của người dân, chúng tôi tìm đến một “Văn phòng tư vấn” nhà đất khá hoành tráng ngay đầu tại thôn An Thọ, xã An Khánh. Tại đây, chúng tôi hết sức ngỡ ngàng khi người đàn ông tên Thái tự giới thiệu là giám đốc văn phòng cho chúng tôi xem hàng chục “suất” đất dịch vụ sẵn sàng bán tại cả 2 khu đô thị Bắc và Nam An Khánh. Mỗi suất đất dịch vụ (50 m2) có giá từ 150 triệu đồng đến 500 triệu đồng, tùy từng vị trí (theo quy hoạch trên giấy mà các trung tâm môi giới nhà đất đưa ra).

Ông Thái đưa ra bản photo đen trắng quy hoạch chi tiết (1/500) dự án Khu đô thị Bắc An Khánh và chỉ cho chúng tôi xem vị trí đất dịch vụ sẽ được quy hoạch tại thôn Lại Yên, xã An Khánh. Nếu mua, chúng tôi chỉ cần điền tên vào các mẫu hợp đồng, đã được photo sẵn. Hợp đồng mua bán bao gồm bản photo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất diện tích đất nông nghiệp của hộ gia đình có đất nông nghiệp bị thu hồi, giấy xin giao lại quyền sử dụng đất dịch vụ, hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất dịch vụ và đơn xin xác nhận diện tích đất bị thu hồi của UBND xã (tuy nhiên, ông Nguyễn Viết Hướng - Phó Chủ tịch UBND xã An Khánh cho chúng tôi biết, việc chứng nhận của UBND xã chỉ là chứng nhận việc thu hồi diện tích đất nông nghiệp của người dân là có thật còn việc đền bù đất dịch vụ cho các hộ dân ra sao lại không thuộc thẩm quyền của UBND xã).

Tình hình mua bán các suất đất dịch vụ cũng diễn ra khá nhộn nhịp tại các thôn thuộc xã Yên Nghĩa, thành phố Hà Đông. Theo phản ánh của người dân 2 thôn Nghĩa Lộ và Do Lộ, xã Yên Nghĩa, thành phố Hà Đông, tỉnh Hà Tây, mặc dù người dân chưa biết chính thức đất dịch vụ mà thành phố Hà Đông quy hoạch cho họ ở vị trí nào và diện tích cụ thể ra sao nhưng từ cuối năm 2007, có rất nhiều khách hỏi mua những diện tích đất này. Việc mua bán thường diễn ra dưới hình thức trao tay, người bán yêu cầu UBND xã chứng nhận là họ có một số diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi cho các dự án và chữ ký đồng ý bán diện tích đất dịch vụ của các thành viên trong gia đình là người mua chấp nhận. Trước đây một suất đất dịch vụ (khoảng 50m2) có giá khoảng 80 - 100 triệu đồng. Tuy nhiên, hiện tại, con số này đã lên đến 250 - 300 triệu đồng/suất, thậm chí, có gia đình đã bán được 400 triệu đồng/suất.

Theo ông Đào Trung Chính - Vụ phó Vụ đất đai (Bộ Tài Nguyên- Môi trường), việc mua bán các suất đất dịch vụ bằng giấy viết tay là hết sức rủi ro bởi chưa biết quy hoạch sẽ như thế nào, liệu người dân có được lấy đúng phần đất đó không(?).Các giấy viết tay xác nhận tặng quyền sử dụng đất dịch vụ thực ra chỉ là giải pháp tâm lý cho người mua cảm thấy yên tâm còn theo quy định của pháp luật, chữ ký đấy không có giá trị pháp lý, không ai có thể bảo đảm người bán thực hiện theo đúng cam kết hay không. Việc mua bán kiểu “tù mù” rất có thể khiến nhiều người lâm vào cảnh “tay trắng” nếu một mai Hà Tây sáp nhập với Hà Nội, chính sách đền bù đất dịch vụ không còn hoặc giá trị của mảnh đất dịch vụ tăng cao, bên bán tự ý hủy bản hợp đồng (viết tay) giữa 2 bên.

Trần Nhật - Quang Hưng